NAD : alle producten

Hoe een fysicus en een Noorse ingenieur de hi-fi-versterker hertekenden

De geschiedenis van NAD begint met Martin L. Borish, een Amerikaanse fysicus die zich in Europa vestigde, en een vaststelling die door verschillende importeurs in de audiowereld werd gedeeld: eind jaren 1960 bood de hi-fi-markt slechts twee opties. Vaak onbetaalbare high-endapparaten, en producten voor de massamarkt met middelmatig geluid. Niets daartussenin. Borish neemt de leiding van een internationaal consortium waarvan NAD de tak voor onderzoek en ontwikkeling wordt. Het idee is voor die tijd radicaal: ontwerpen in Europa, produceren in Azië, en het budget concentreren op de onderdelen die voor het geluid tellen in plaats van op de behuizing of extra functies.

De doorbraak komt er door de ontmoeting met Bjørn Erik Edvardsen, een Noorse ingenieur die bij de Dolby-laboratoria had gewerkt. “BEE”, zoals zijn collega’s hem noemen, deelt de overtuiging van Borish: een goede versterker moet een getrouw signaal weergeven met zo weinig mogelijk vervorming, en verder niets. Edvardsen krijgt carte blanche om het technische team van NAD in Londen te leiden. Hij maakt er een engineeringcel van die focust op metingen, stroomlevering en signaaltransparantie.

De NAD 3020, de best verkochte versterker uit de geschiedenis van hi-fi

In 1978, zes jaar na de oprichting van het merk, brengt NAD de 3020 op de markt: een geïntegreerde stereoversterker van 20 watt per kanaal bij 8 ohm. Op papier niets spectaculairs. In de praktijk is het een ander verhaal. Dankzij de stroomcapaciteit van de 3020 kan hij luidsprekers met lage impedantie aansturen ver voorbij wat zijn opgegeven 20 watt doen vermoeden, tot 72 watt bij 2 ohm. Het geluid is warm, gedetailleerd, muzikaal. De prijs ligt ver onder die van de concurrentie met vergelijkbare kwaliteit.

De 3020 werd de best verkochte hi-fi-versterker ter wereld. Dat succes berust op een precieze technische keuze: Edvardsen koos voor een overgedimensioneerde voeding en een uitgangstrap die tijdens transiënten een hoge stroom kan leveren, waar andere fabrikanten liever watts op papier zetten met ondergedimensioneerde voedingen. De 3020 integreert ook de Soft Clipping-technologie, een eigen NAD-schakeling die het signaal afrondt bij clipping in plaats van de blokvormige pieken door te laten die tweeters beschadigen.

Het succes van de 3020 effent de weg voor een reeks technische primeurs: de NAD 5120-platenspeler, uitgerust met een verend zwevend subchassis en een platte toonarm uitgesneden uit printplaatmateriaal (1983), of de NAD 6100, ’s werelds eerste Dolby C-cassettespeler.

Soft Clipping en Full Disclosure Power: twee technische antwoorden op echte problemen

Twee eigen NAD-technologieën verdienen extra aandacht, omdat ze de filosofie van het merk vertalen in meetbare oplossingen.

Soft Clipping, geïntroduceerd eind jaren 1970, werkt als een progressieve begrenzer. Wanneer de versterker zijn maximale vermogen bereikt, rondt de schakeling de pieken van het signaal af in plaats van ze hard af te kappen. Het resultaat: minder hoorbare vervorming en een doeltreffende bescherming van de luidsprekers, vooral de tweeters, die erg gevoelig zijn voor clipping.

Full Disclosure Power (FDP) beantwoordt een ander probleem. De meeste fabrikanten meten het vermogen van hun versterkers onder ideale omstandigheden: één actief kanaal, een nominale belastingsimpedantie, een zuiver sinusvormig signaal. NAD publiceert het geleverde vermogen met alle kanalen belast, ook bij complexe impedanties (4 ohm, 2 ohm). De cijfers zijn op papier vaak bescheidener, maar ze weerspiegelen de realiteit van een versterker die op echte luidsprekers is aangesloten met echte muziek. NAD was een van de eerste fabrikanten die deze transparantie in zijn specificaties toepaste, al vanaf het einde van de jaren 1970 met het model 3080.

Van Londen naar Pickering: NAD onder Canadese vlag

In 1999 neemt de Canadese groep Lenbrook NAD over en verplaatst het ontwikkelingscentrum naar Pickering, Ontario. De eigenaarswissel valt samen met een diversificatie richting home cinema: meerkanaalsversterkers, audio-videoprocessors, voorversterkers voor de woonkamer. Lenbrook bezit ook Bluesound, een merk gespecialiseerd in high-resolution netwerkweergave. Die band tussen NAD en Bluesound leidt tot gezamenlijke technische ontwikkelingen, waarvan de zichtbaarste de integratie van het BluOS-platform in NAD-elektronica is.

De rode draad verandert intussen niet. NAD-versterkers blijven focussen op stroomlevering, lineariteit en een sobere vormgeving. De frontpanelen zijn ingetogen, vaak zonder enig visueel kunstje. De functies blijven beperkt tot wat het signaal dient. De Masters-serie, gepositioneerd in het premiumsegment, neemt dezelfde principes over met ambitieuzere converters en eindtrappen, maar zonder ooit de duidelijkheid van het aanbod op te offeren aan een overdaad aan functies.

Het modulaire MDC-ontwerp, of hoe je een versterker niet verouderd maakt

Een van de meest bijzondere bijdragen van NAD aan de hi-fi-sector is het MDC-platform (Modular Design Construction), geïntroduceerd in 2006. Het principe: een sleuf aan de achterkant van de versterker biedt plaats aan insteekbare uitbreidingskaarten. Wanneer er een nieuw audioformaat, een nieuw netwerkprotocol of een nieuwe functie verschijnt, vervangt de gebruiker de module, niet de versterker. Een technische keuze die de levensduur van toestellen verlengt en veroudering beperkt.

De tweede generatie, MDC2, gelanceerd in 2021, maakt bidirectionele communicatie mogelijk tussen de module en de host-elektronica. De eerste MDC2-module, de BluOS-D, voegt BluOS high-resolution netwerkstreaming en Dirac Live-akoestische correctie toe aan elke compatibele versterker. Concreet betekent dat: een NAD-versterker die enkele jaren geleden werd gekocht, kan toegang krijgen tot streamingdiensten en de akoestische afwijkingen van de luisterruimte corrigeren, zonder een extern toestel toe te voegen.

HybridDigital-versterking: klasse D en signaalcontrole

De komst van klasse D-versterking in de hi-fi-wereld heeft de audiophile wereld jarenlang verdeeld, tussen beloften van een hoog rendement en kritiek op de klankweergave. NAD koos een middenweg met de HybridDigital-technologie, ontwikkeld in samenwerking met het Nederlandse Hypex. De eindtrap werkt in klasse D (hoog rendement, lage warmteontwikkeling), maar een terugkoppelingscircuit vergelijkt voortdurend het ingangssignaal en het uitgangssignaal om afwijkingen in real time te corrigeren. NAD noemt dit principe “Direct Digital Feedback”.

Het resultaat is een compacte versterker die een constant vermogen levert bij 4 en 8 ohm, met een zeer lage gemeten vervorming en voldoende stroomreserves om luidsprekers met moeilijke impedantie aan te sturen. Op de modellen uit de Masters-serie gebruikt NAD Purifi Eigentakt-modules, een andere klasse D-topologie ontwikkeld door de Belgische ingenieur Bruno Putzeys, die lineariteit en vermindering van de ruisvloer nog verder doorvoert.

Waarom NAD niet op andere audiomerken lijkt

Het NAD-design is bewust sober. Het merk heeft altijd geweigerd te concurreren op esthetiek of op de lengte van functielijsten. Een NAD-versterker heeft geen frontpaneel van twee centimeter dik geborsteld aluminium, noch overbodige bedieningselementen. Die soberheid is evenzeer een budgettaire als een esthetische keuze: elke euro die op de behuizing wordt bespaard, wordt opnieuw geïnvesteerd in de voeding of de converters.

Die aanpak verklaart de prijs-kwaliteitverhouding die NAD sinds 1972 zijn reputatie geeft. Ze verklaart ook waarom de versterkers van het merk regelmatig worden aanbevolen als serieus instappunt in hi-fi: de klankweergave is er, zonder toeslag voor prestige. En wanneer NAD beslist hogerop te gaan, geldt dezelfde logica: de materialen en componenten worden van een hoger kaliber, de prijzen blijven beheerst in vergelijking met de directe concurrentie.

De filosofie van NAD laat zich samenvatten in één zin die Borish en Edvardsen samen hadden kunnen ondertekenen: niets toevoegen aan een versterker dat het geluid niet verbetert.